در حال حاضر، حدود ۶۰ درصد از بزرگسالان در بسیاری از کشورها با اضافهوزن یا چاقی مواجهاند، عددی که همچنان در حال افزایش است. درعینحال، تعداد افرادی که دچار اختلالات تغذیهای یا وابستگی به رژیمهای غذایی مداوم هستند نیز در حال رکورد شکستن است.
اما آیا میتوان وزن بدن را مدیریت کرد و درعینحال با مهربانی و پذیرش، از بدن مراقبت نمود؟ متخصصان بر این باورند که نهتنها ممکن است، بلکه برای حفظ سلامت عمومی بیش از هر زمان دیگری ضروری است.
رویکرد ذهنمحور بهجای عدد ترازو
مطالعات مکرر نشان دادهاند که بسیاری از رژیمهای غذایی در بلندمدت موفق نیستند که اغلب دلیل آن، انگیزههای اشتباه است.
برای بسیاری از افراد، هدف از کاهش وزن تحتتأثیر پیامهای رسانهای، فشارهای اجتماعی یا خاطرات ناخوشایند از گذشته است؛ انگیزههایی که در روانشناسی به آنها انگیزش بیرونی گفته میشود.
اما راهکار مؤثرتر و پایدارتر، پذیرش بدن در وضعیت فعلی و پیداکردن «چرای درونی» برای ایجاد تغییر است. دکتر کریستین بوید، رواندرمانگر، توضیح میدهد:
«نمیتوانید بدنتان را دوست نداشته باشید و انتظار داشته باشید وزنتان کاهش پیدا کند. این درگیری درونی میتواند به اختلالات تغذیهای منجر شود.»
او اضافه میکند:
«زمانی که از موضع پذیرش عمل میکنید، میتوانید همزمان خود را همانگونه که هستید محترم بشمارید و درعینحال به سمت تغییر سالم حرکت کنید. این رویکرد درگیری درونی را کاهش داده و مسیر تغذیه سالم و سبک زندگی مهربانانه را هموار میسازد.»
پاسخ در این است: سلامت پایدار به معنای زندگی شادتر، سالمتر و طولانیتر است نه فقط بدنی لاغرتر.
تاریخچه پذیرش بدن
برخلاف تصور رایج، جنبشپذیرش بدن یا «Body Positivity» فقط یک ترند اینستاگرامی نیست. ریشههای این رویکرد به جنبشهای حقوق بدن در نیویورک و موج فمینیسم در کالیفرنیا در دهههای ۶۰ و ۹۰ میلادی بازمیگردد.
این جنبش، بر احترام به بدن در هر اندازه و شکل تأکید دارد و نقطه مقابل فرهنگ رژیم و استانداردهای زیبایی غیرواقعی است.
پنج دلیل کلیدی برای اهمیت وزن سالم
۱. سلامت قلب
بیماریهای قلبی یکی از اصلیترین علل مرگومیر در جهان هستند.
اضافهوزن یا چاقی از عوامل خطر جدی در ابتلا به این بیماریها به شمار میروند. برای هر ۵ واحد افزایش در شاخص توده بدنی (BMI)، خطر بیماری قلبی به طور چشمگیری افزایش مییابد.
خبر خوب این است که حتی کاهش ۵ درصدی وزن بدن میتواند تأثیر چشمگیری بر بهبود قند خون، فشارخون و سطح چربیهای خون داشته باشد.
۲. پیشگیری از برخی سرطانها
حدود ۴ درصد از کل موارد سرطان در جهان مستقیماً با چاقی مرتبط هستند. این رقم در مورد برخی سرطانهای خاص حتی بیشتر است.
برای مثال، خطر ابتلا به سرطان مری در مردان و سرطان کیسه صفرا در زنان با افزایش BMI افزایش مییابد. کنترل وزن میتواند بهعنوان یک ابزار پیشگیری مؤثر در این زمینه عمل کند.
۳. عملکرد جنسی و باروری
تحقیقات متعددی نشان دادهاند که کاهش وزن نهتنها تعادل هورمونی و قدرت باروری را بهبود میبخشد، بلکه عملکرد جنسی و میل جنسی را نیز تقویت میکند.
در مردان، کاهش وزن میتواند از مشکلاتی مانند اختلال نعوظ جلوگیری کند. در زنان، تعادل هورمونها و سیکل قاعدگی بهتر تنظیم میشود.
۴. سلامت روان و خلقوخو
رابطه وزن و سلامت روان مثل یک خیابان دوطرفه است.
افرادی با BMI بالاتر معمولاً بیشتر دچار اضطراب، افسردگی، استرس مزمن یا مصرف مواد میشوند.
حتی کاهش ۵ درصد از وزن میتواند به بهبود چشمگیر خلقوخو و سطح انرژی کمک کند.
۵. افزایش طول عمر
همه موارد بالا در نهایت به این نتیجه ختم میشوند: وزن سالم یکی از مؤثرترین عوامل در افزایش امید به زندگی است.
برآوردها نشان میدهند که یکدهم مرگهای زودهنگام در بسیاری از کشورها مستقیماً به چاقی مرتبط هستند.
از سوی دیگر، بسیاری از عادتهای مؤثر در کنترل وزن مانند تحرک بدنی منظم خودشان بهتنهایی با افزایش طول عمر مرتبط هستند.
کاهش وزن همراه با لذت و واقعگرایی
متخصصان تأکید میکنند که تمرکز اصلی باید روی سلامت و کیفیت زندگی باشد، نه ظاهر یا عدد روی ترازو.
کاهش خطر بیماری، افزایش انرژی، خواب بهتر و بهبود روان از جمله فوایدی هستند که انگیزهای مثبت برای انتخاب سبک زندگی سالمتر فراهم میکنند.
فراتر از انتخاب غذا
کنترل وزن تنها به بشقاب غذا محدود نمیشود. محیط اطراف، عادتهای روزمره، باورهای ذهنی و دسترسی به مواد غذایی سالم همگی نقش مهمی دارند.
آلما چوپرا، متخصص تغذیه و متخصص دیابت، میگوید:
مهمترین عامل در مدیریت وزن، محیط غذایی شما است.
اگر همیشه خوراکیهای پرکالری در دسترس باشند، احتمال مصرفشان هم بیشتر خواهد بود.
او پیشنهاد میکند که خانه را با پروتئینهای گیاهی، غلات کامل و میانوعدههای سالم تجهیز کنید. اگر صبحها وقت کافی برای صبحانه ندارید، میتوانید از شِیکهای غذایی آماده یا جایگزین وعده استفاده کنید.
همچنین لازم است با خودتان مهربان باشید. تصمیمات سختگیرانه مانند «هیچوقت دوباره دسر نمیخورم» معمولاً به شکست منجر میشوند.
بهجای آن، تغییرات کوچک اما پایدار ایجاد کنید. مثلاً اگر طرفدار نوشابه هستید، ابتدا مصرف آن را به یک وعده در روز کاهش دهید.
از اینجا شروع کنید
نوشیدنیهای جایگزین وعدهغذایی؛ مفید یا بیفایده؟
چه زمانی استفاده شوند؟
در مواقعی که فرصت تهیه یا مصرف وعدهغذایی کامل وجود ندارد، این نوشیدنیها میتوانند جایگزین مناسبی باشند.
هر چند وقت؟
مصرف روزانه یک تا دو وعده در شرایط خاص میتواند به کاهش وزن کمک کند. اما نباید جایگزین همه وعدهها شوند.
چه نوعی مناسب است؟
به ترکیبات محصول دقت کنید. نمونههای با پروتئین بالا، دارای فیبر و بدون شکر افزوده، گزینههای بهتری هستند.
آموزش عادات غذایی سالم به کودکان
کودکان، رفتار والدین را الگو میگیرند. آموزش غیرمستقیم، مؤثرترین روش است.
